عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی معمولا زمانی ایجاد می شود که شدت تابش، فاصله دستگاه، مدت درمان یا شرایط جسمی بیمار به درستی در نظر گرفته نشود. اشعه مادون قرمز در بسیاری از مراکز فیزیوتراپی به عنوان یک روش گرمایی سطحی برای کاهش درد، شل شدن عضلات و آماده کردن بافت قبل از تمرین یا درمان دستی استفاده می شود.

این روش در صورت انتخاب صحیح بیمار و تنظیم درست دستگاه معمولا ایمن است، اما استفاده خودسرانه یا طولانی می تواند باعث سوختگی پوست، خشکی، تحریک بافت، آسیب چشمی و تشدید بعضی بیماری ها شود.مادون قرمز با اشعه ایکس و پرتوهای یونیزان یکسان نیست و خطر اصلی آن در فیزیوتراپی بیشتر به گرمای بیش از حد مربوط می شود. بنابراین بررسی حس پوستی، گردش خون، زخم، التهاب، داروهای مصرفی و سابقه بیماری پیش از درمان اهمیت دارد. در این مقاله از سایت فیزیوتراپی التیام، مهم ترین عوارض و اصول استفاده ایمن را بررسی می کنیم.

اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی چیست و چگونه اثر می کند؟

لامپ مادون قرمز نوعی گرمای تابشی ایجاد می کند که بدون تماس مستقیم دستگاه با بدن به پوست می رسد. انرژی تابشی پس از جذب در سطح پوست به گرما تبدیل می شود و می تواند جریان خون موضعی را افزایش دهد، احساس خشکی و سفتی عضلات را کاهش دهد و بافت را برای حرکات کششی یا تمرین درمانی آماده کند. عمق اثر گرمایی این روش محدود است و بیشتر در بافت های سطحی احساس می شود؛ بنابراین نباید آن را جایگزین درمان اصلی مشکلات عمیق مفصل، دیسک یا عصب دانست.

فیزیوتراپیست براساس محل درد، نوع آسیب و وضعیت پوست، فاصله لامپ و زمان تابش را تنظیم می کند. گرمای ملایم طبیعی است، اما سوزش، داغی شدید، سرگیجه یا تغییر رنگ واضح پوست باید بلافاصله گزارش شود. بخش زیادی از عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی با ارزیابی اولیه و کنترل پوست قابل پیشگیری است.

مهم ترین عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی

سوختگی پوست بر اثر شدت یا زمان نامناسب

سوختگی یکی از شناخته شده ترین عوارض استفاده نادرست از لامپ مادون قرمز است. اگر دستگاه بیش از حد به بدن نزدیک باشد، شدت آن بالا تنظیم شود یا تابش برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، دمای پوست می تواند از محدوده قابل تحمل عبور کند. این خطر در افراد سالمند، بیماران دیابتی و کسانی که حس پوست آنها کاهش یافته بیشتر است، زیرا ممکن است داغی را دیرتر احساس کنند. قرمزی خفیف و گذرا می تواند در اثر گرما ایجاد شود، اما سوزش مداوم، درد، قرمزی شدید یا تاول نشانه توقف فوری درمان و بررسی پوست است.

خشکی، خارش و تحریک پوست

گرمای خشک لامپ مادون قرمز در بعضی افراد باعث کاهش رطوبت سطح پوست و ایجاد احساس کشیدگی، خارش یا پوسته ریزی می شود. افرادی که اگزما، پوست بسیار خشک، حساسیت پوستی یا سابقه واکنش به گرما دارند باید پیش از درمان این موضوع را به فیزیوتراپیست اطلاع دهند. تابش روی پوست تحریک شده، دارای بثورات یا ناحیه ای که به تازگی کرم و مواد حساس کننده روی آن استفاده شده است می تواند ناراحتی را بیشتر کند. کاهش زمان درمان، افزایش فاصله دستگاه و انتخاب یک روش گرمایی جایگزین می تواند احتمال این عارضه را کمتر کند.

آسیب احتمالی به چشم در صورت تابش مستقیم

چشم نسبت به تابش شدید و گرمای مستقیم حساس است و نگاه کردن به منبع مادون قرمز یا قرار گرفتن صورت در مسیر تابش می تواند آزار دهنده باشد. بسته به شدت و مدت تماس، احتمال خشکی چشم، درد، تاری دید و آسیب حرارتی افزایش پیدا می کند. هنگام درمان نواحی گردن، شانه یا صورت باید زاویه دستگاه طوری باشد که نور مستقیما وارد چشم نشود و در صورت نیاز از پوشش محافظ استفاده شود. بیمار نباید برای بررسی روشن بودن دستگاه به لامپ خیره شود و هر گونه ناراحتی چشمی باید همان لحظه به درمانگر گزارش شود.

تشدید التهاب، تورم یا خونریزی

گرما می تواند جریان خون موضعی را افزایش دهد؛ به همین دلیل استفاده از مادون قرمز روی آسیب حاد، خونریزی فعال یا ناحیه متورم همیشه انتخاب مناسبی نیست. برای مثال، اگر زانو یا مچ به تازگی آسیب دیده و هنوز داغ، متورم و دردناک است، گرمای بیشتر ممکن است علائم را تشدید کند. همچنین در افراد دارای اختلال خونریزی یا کسانی که داروهای رقیق کننده خون مصرف می کنند، تصمیم گیری باید با احتیاط بیشتری انجام شود. تشخیص زمان مناسب استفاده از گرما باید براساس مرحله آسیب و ارزیابی بالینی باشد، نه فقط شدت درد بیمار.

سرگیجه، ضعف و افت فشار در اثر گرمای زیاد

تابش مادون قرمز روی سطح وسیع بدن یا استفاده طولانی مدت می تواند در برخی افراد باعث احساس گرمای عمومی، تعریق، ضعف یا سبکی سر شود. سالمندان، افراد دارای فشار خون پایین، بیماران قلبی و کسانی که آب کافی ننوشیده اند ممکن است حساس تر باشند. در صورت سرگیجه یا تهوع باید درمان متوقف شود و بیمار در وضعیت امن استراحت کند. استفاده از شدت قابل تحمل، محدود کردن سطح درمان و بلند شدن آرام پس از پایان جلسه از اقداماتی است که احتمال بروز این مشکل را کاهش می دهد.

پیشنهاد خواندنی: فیزیوتراپی زانو در فردیس

چه افرادی بیشتر در معرض عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی هستند؟

افراد دارای کاهش حس پوستی یا نوروپاتی

افرادی که به دلیل دیابت، آسیب عصبی، سکته، جراحی یا بیماری های عصبی حس گرما و درد را به خوبی تشخیص نمی دهند، بیشتر در معرض سوختگی قرار دارند. این بیماران ممکن است در طول درمان احساس راحتی داشته باشند، در حالی که دمای پوست در حال افزایش است. پیش از استفاده از گرما باید حس سطحی پوست بررسی شود و درمانگر در فواصل کوتاه وضعیت ناحیه را کنترل کند. در بعضی بیماران، انتخاب روش دیگری که امکان کنترل دقیق تری دارد ایمن تر از لامپ مادون قرمز است.

افراد دارای اختلال گردش خون و بیماری عروقی

در بیماری عروق محیطی، بافت ممکن است نتواند گرمای دریافت شده را به خوبی پخش کند و احتمال آسیب پوستی افزایش پیدا می کند. تغییر رنگ اندام، سردی پا، زخم های دیر خوب شونده یا سابقه گرفتگی عروق از مواردی هستند که باید پیش از درمان مطرح شوند. استفاده از گرما در چنین شرایطی بدون ارزیابی تخصصی می تواند خطرناک باشد. بیمارانی که برای فیزیوتراپی زانو در فردیس یا فیزیوتراپی کمر در فردیس مراجعه می کنند باید سابقه دیابت و مشکلات عروقی خود را به درمانگر اطلاع دهند.

افراد دارای زخم باز، عفونت یا التهاب حاد

تابش گرمایی روی زخم باز، عفونت پوستی یا ناحیه ای که به صورت حاد ملتهب و متورم است معمولا نیازمند احتیاط جدی است. افزایش خون رسانی و دما ممکن است تورم را بیشتر کند یا شرایط مناسبی برای گسترش ناراحتی ایجاد کند. وجود ترشح، بوی غیرعادی، تب، قرمزی منتشر یا درد رو به افزایش از نشانه هایی است که باید پیش از فیزیوتراپی بررسی شود. در این شرایط اولویت با تشخیص علت و کنترل عفونت یا التهاب است و انتخاب مادون قرمز باید به نظر پزشک یا فیزیوتراپیست واگذار شود.

زنان باردار و افراد دارای بیماری های خاص

در دوران بارداری، استفاده از گرمای درمانی روی شکم، کمر یا سطح وسیع بدن باید فقط با نظر پزشک و فیزیوتراپیست انجام شود. هدف اصلی جلوگیری از افزایش نامناسب دمای بدن و محافظت از مادر و جنین است. افراد دارای بدخیمی فعال، اختلال خونریزی، بیماری قلبی کنترل نشده یا ناتوانی در بیان احساس گرما نیز نیازمند ارزیابی دقیق هستند. همچنین مصرف بعضی داروهای حساس کننده به نور یا گرما باید پیش از شروع درمان اعلام شود تا درمانگر درباره ایمنی روش تصمیم بگیرد.

چگونه احتمال عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی را کاهش دهیم؟

تنظیم درست فاصله، شدت و مدت درمان

ایمنی درمان به تنظیم همزمان فاصله دستگاه، شدت تابش، زاویه لامپ و مدت جلسه وابسته است. نزدیک کردن بیش از حد دستگاه لزوما اثر درمانی بهتری ایجاد نمی کند و فقط احتمال داغ شدن پوست را بالا می برد. فیزیوتراپیست باید براساس محل درمان و پاسخ بیمار، شدت را تنظیم کند و در طول جلسه از بیمار درباره احساس گرما بپرسد. بیمار نیز نباید گرمای شدید را تحمل کند؛ هدف، ایجاد گرمای ملایم و قابل قبول است، نه احساس سوزش یا درد.

بررسی پوست و حس ناحیه قبل و حین درمان

پیش از شروع درمان باید پوست از نظر زخم، التهاب، تغییر رنگ، کاهش حس و حساسیت بررسی شود. در طول تابش نیز مشاهده ناحیه و پرسیدن درباره میزان گرما اهمیت دارد. اگر بیمار نتواند به خوبی صحبت کند، دچار اختلال شناختی باشد یا حس پوستی کاهش یافته باشد، نظارت باید بیشتر شود یا روش دیگری انتخاب شود. در خدماتی مانند فیزیوتراپی بعد از جراحی در فردیس، بررسی محل عمل، وضعیت زخم و مرحله ترمیم پیش از هر نوع گرما درمانی ضروری است.

پرهیز از استفاده خودسرانه از لامپ مادون قرمز در منزل

انتخاب فاصله و زمان نامناسب در لامپ های خانگی می تواند باعث سوختگی شود. استفاده هنگام خواب، نزدیک کردن بیش از حد دستگاه یا تابش روی ناحیه بی حس از اشتباهات مهم است. چون گرما برای همه دردها مناسب نیست، افرادی که به فیزیوتراپی در منزل فردیس نیاز دارند بهتر است روش گرمایی را زیر نظر فیزیوتراپیست اجرا کنند.

پیشنهاد خواندنی: درمان گودی کمر با فیزیوتراپی

آیا مادون قرمز برای درمان گردن، کمر، زانو و شانه مناسب است؟

مادون قرمز ممکن است به عنوان یک روش کمکی برای کاهش موقت سفتی عضله یا آماده کردن بافت پیش از تمرین استفاده شود، اما به تنهایی علت اصلی درد را برطرف نمی کند. درد گردن می تواند از عضله، مفصل، دیسک یا عصب ایجاد شود و درد کمر نیز همیشه با گرما بهتر نمی شود. برای انتخاب روش مناسب در فیزیوتراپی گردن در فردیس یا درمان دیسک کمر در فردیس ابتدا باید منشا علائم مشخص شود.

در درد زانو و مشکلات شانه نیز مرحله بیماری اهمیت دارد. گرما ممکن است برای خشکی مزمن مفید باشد، اما در تورم حاد، آسیب تازه یا التهاب شدید انتخاب اول نیست. افرادی که به فیزیوتراپی فردیس مراجعه می کنند باید درباره زمان شروع درد، وجود گزگز، ضعف، ورم و سابقه جراحی توضیح کامل بدهند. برنامه درمان موثر معمولا ترکیبی از تمرین درمانی، آموزش، درمان دستی و در صورت نیاز تجهیزات فیزیوتراپی است.

چه زمانی باید درمان متوقف شود؟

اگر هنگام تابش احساس سوزش، درد تیز، داغی غیرقابل تحمل، سرگیجه، تهوع، تپش قلب یا ناراحتی چشم ایجاد شد، درمان باید بلافاصله متوقف شود. باقی ماندن قرمزی شدید، ایجاد تاول یا افزایش درد پس از جلسه نیز نیازمند بررسی است. بیمار نباید تصور کند تحمل گرمای بیشتر به معنای اثر درمانی بیشتر است. واکنش بدن هر فرد متفاوت است و درمان باید با شرایط همان بیمار تنظیم شود.

اگر بعد از استفاده از مادون قرمز علائم عصبی مانند بی حسی جدید، ضعف دست یا پا، اختلال تعادل یا درد منتشر ایجاد شد، لازم است علت اصلی مشکل بررسی شود. این علائم ممکن است به خود مادون قرمز مربوط نباشند، اما ادامه گرما درمانی بدون ارزیابی می تواند تشخیص و درمان صحیح را به تاخیر بیندازد.

خدمات فیزیوتراپی التیام در فردیس

برای کاهش احتمال عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی، روش درمان باید پس از معاینه و متناسب با نوع آسیب، شدت علائم و شرایط جسمی بیمار انتخاب شود. افرادی که با دردهای عضلانی، مفصلی یا محدودیت حرکتی مواجه هستند، می توانند از خدمات فیزیوتراپی التیام برای ارزیابی دقیق و دریافت برنامه درمانی مناسب استفاده کنند.

کلینیک فیزیوتراپی التیام با برخی شرکت های بیمه همکاری دارد و مراجعه کنندگان می توانند پیش از شروع درمان، شرایط پوشش بیمه خود را بررسی کنند. برای آشنایی با نحوه پذیرش و مدارک لازم، صفحه فیزیوتراپی بیمه آسیا در فردیس اطلاعات لازم را در اختیار بیمه شدگان این شرکت قرار می دهد. بیمه شدگان دانا نیز می توانند جزئیات مربوط به هزینه ها و شرایط استفاده از خدمات را در صفحه فیزیوتراپی بیمه دانا در فردیس مشاهده کنند.

اشعه مادون قرمز در صورت تشخیص فیزیوتراپیست می تواند بخشی از برنامه درمان باشد، اما جای تمرین درمانی، اصلاح الگوی حرکت و درمان علت اصلی درد را نمی گیرد. انتخاب روش مناسب باید براساس شرایط هر بیمار انجام شود و استفاده یکسان از تجهیزات برای همه مشکلات توصیه نمی شود.

جمع بندی و سخن نهایی

عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی بیشتر شامل سوختگی، خشکی و تحریک پوست، آسیب چشمی، سرگیجه و تشدید التهاب یا تورم است. این مشکلات اغلب در اثر استفاده طولانی، فاصله کم دستگاه یا انتخاب نامناسب بیمار رخ می دهند. افراد دارای دیابت، نوروپاتی، بیماری عروقی، زخم، عفونت، التهاب حاد یا بیماری های خاص باید پیش از درمان ارزیابی شوند.

مادون قرمز یک روش کمکی است و جای تشخیص دقیق، تمرین درمانی و درمان علت اصلی درد را نمی گیرد. استفاده ایمن زمانی امکان پذیر است که شدت، فاصله و مدت تابش متناسب با وضعیت بیمار تنظیم و پوست در طول درمان کنترل شود.

سوالات متداول درباره عوارض اشعه مادون قرمز در فیزیوتراپی

1- آیا مادون قرمز می تواند باعث سوختگی شود؟

بله. سوختگی یکی از مهم ترین عوارض استفاده نادرست است. احساس سوزش، قرمزی شدید، درد یا تاول طبیعی نیست و در صورت بروز باید تابش متوقف و پوست بررسی شود.

2- آیا استفاده از لامپ مادون قرمز برای دیسک کمر مناسب است؟

مادون قرمز ممکن است اسپاسم یا سفتی عضلات اطراف کمر را به صورت موقت کاهش دهد، اما خود دیسک را درمان نمی کند. در صورت انتشار درد به پا، بی حسی یا ضعف عضلانی، ارزیابی دقیق و برنامه فیزیوتراپی ضروری است.

3- آیا استفاده از مادون قرمز روی زانوی متورم درست است؟

اگر تورم مربوط به آسیب تازه یا التهاب حاد باشد، گرما ممکن است آن را بیشتر کند. پیش از استفاده باید علت ورم مشخص شود و فیزیوتراپیست درباره مناسب بودن گرما یا روش های دیگر تصمیم بگیرد.

4- مدت مناسب استفاده از مادون قرمز چقدر است؟

مدت درمان برای همه افراد یکسان نیست و به نوع دستگاه، فاصله، محل درمان و شرایط بیمار بستگی دارد. تعیین زمان ثابت بدون ارزیابی می تواند خطرناک باشد، بنابراین بهتر است مدت و شدت درمان توسط فیزیوتراپیست مشخص شود.